Oorsprong Belgische vlag

Volgens een vrij hardnekkige mythe bracht de Vlaamse graaf Filips van de Elzas en zijn medekruisvaarders het leeuwensymbool mee uit het Verre Oosten, na het veroverd te hebben op een islamitisch heerser. (soms gepreciseerd als Saraceens leider of geïdentificeerd als een zekere Nobilion, koning van Abilene en Syrië). Er wordt ook vaak gewezen op de gelijkenis met het wapen van sultan Baibars.

Deze mythe klopt echter bijna zeker niet. In 1162 had graaf Filips van de Elzas al een leeuw (of "moedig dier") op zijn zegelring, en werd hij er op zijn helm, schild en banier mee afgebeeld. Hij vertrok echter pas in 1177 op kruistocht (en niet tegen Baibars, die pas in 1223 geboren werd).

Een meer waarschijnlijke hypothese is dat graaf Filips de staande leeuw heeft overgenomen van het wapen van Willem van Ieper, op wiens nalatenschap Filips beslag wilde laten leggen (ten nadele van Willems onwettige maar gelegitimeerde zoon). Willem van Ieper had op zijn beurt het leeuwensymbool (maar dan wel vaak gaande afgebeeld) meegenomen uit Engeland.

De leeuw keert ook terug in het wapen van de Brabantse hertogen. Het schild van dat wapen werd later hergebruikt in het wapen van het Belgische koninkrijk.

Leeuw, luipaard, panter of wolf?

Tussen de 11e en 13e eeuw werden er allerlei "dappere dieren" op schilden afgebeeld, zoals draken, wolven, luipaarden, panters en leeuwen. Het loopt hierbij nogal door elkaar: vaak is niet precies duidelijk om welk dier het gaat, soms worden mengvormen afgebeeld. Tegen 1302 (en dus tijdens de Guldensporenslag) spreekt men over de luipaard (lupard) van Vlaanderen. De partijen van de Guldensporenslag werden de Liebaarts en de Leliaarts genoemd.

Enige tijd later, in de eerste decennia van de 14e eeuw, werden onder impuls van Engelse heraldici de verschillende op elkaar lijkende en moeilijk te onderscheiden heraldische "dappere dieren" gestandaardiseerd tot leeuwen. De Liebaarts werden tot Klauwaarts hernoemd (vanaf 1329).

Kleur van tong en klauwen

De eerste in kleur afgebeelde Vlaamse Leeuw, uit de 13e eeuw, is volledig zwart (of sabel) op een veld van geel (of goud). Zoals gezegd is het op 13e-eeuwse afbeeldingen niet steeds duidelijk om welk dier het precies gaat; klauwen en tong werden niet altijd expliciet afgebeeld. In het Wapenboek Wijnbergen (eind 13e eeuw) is de leeuw nog volledig zwart.

In de 14e eeuw wordt de heraldiek gestandaardiseerd en geregistreerd, en beginnen herauten aandacht te besteden aan details (zoals klauwen). In de tweede helft van de 14e eeuw werkte de heraut Gelre Claes Heinen aan het befaamde Wapenboek Gelre. Hierin staan onder andere de wapenschilden van Vlaanderen en dat van Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen. Op beide (identieke) schilden zijn de tongen en klauwen keel (= rood).

Welke variant het oudst is, blijft voorwerp van discussie. De mogelijkheid bestaat dat het Wapenboek Wijnbergen onnauwkeurig is, en dat graaf Filips van de Elzas van bij het begin de rode accenten in zijn wapen droeg. In de verdere geschiedenis komen tot op vandaag beide varianten voor.

Officiële afbeelding

Voor het officiële wapen heeft men zich geïnspireerd op een afbeelding van de hand van een onbekende wapenheraut en -tekenaar in een wapenboek uit de periode 1560-1570. Meer nog dan in het wapenboek Gelre is de afbeelding duidelijk herkenbaar als leeuw, met goed uitgewerkte manen. Het ontwerp gebeurde in samenwerking de Vlaamse Heraldische Raad.

Kleur van tong en klauwen

De leeuw op de officiële vlag en het officiële wapen is, zoals gezegd, getongd en geklauwd van rood (of keel). Velen binnen de Vlaamse beweging hebben echter geijverd voor een volledig geel-zwarte vlag. Nog steeds verkiest de Vlaamse beweging een vlag met zwarte tong en klauwen. Die (onofficiële) versie van de Leeuwenvlag wordt de Vlaamse strijdvlag genoemd. De rode tong en klauwen zouden in gebruik zijn genomen sinds de kruistochten om de leeuw strijdvaardiger te laten lijken.

Vlaginstructie

De Vlaamse vlag moet altijd aan grote bestuursgebouwen van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap en van Vlaamse openbare en wetenschappelijke instellingen uithangen. Verder is er geen wetgeving over het correcte gebruik van de vlag en mag elke burger de vlag uithangen wanneer hij of zij wil.